മോദിയിൽനിന്ന് കോൺഗ്രസിന് ഒന്നും പഠിക്കാനില്ല; ബി.ജെ.പി ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക ഘടന തകർത്തു- സോണിയാ ഗാന്ധി

ന്യൂദൽഹി: ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക ഘടനയ്ക്കും ജനാധിപത്യത്തിനും വലിയ ആഘാതമാണ് സംഭവിച്ചതെന്നും, നരേന്ദ്ര മോദിയിൽ നിന്നോ ബി.ജെ.പിയിൽ നിന്നോ കോൺഗ്രസിന് ഒന്നും പഠിക്കാനില്ലെന്നും മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് സോണിയാ ഗാന്ധി. ഉടൻ പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന തന്റെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പായ ‘ബിലോഗിംഗ്: എ ജേർണി ഓഫ് ലവ്’ (Belonging: A Journey of Love) എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രകാശനത്തിന് മുന്നോടിയായി ‘ദി ഹിന്ദു’വിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിലാണ് അവർ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കിയത്. ‘ദി ഹിന്ദു’ മാനേജിംഗ് എഡിറ്റർ എൻ. റാം നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിന്റെ മലയാള പരിഭാഷ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ:

സ്വന്തം കഥ പറയാൻ വൈകിയ വേള

എൻ. റാം: “മറ്റുള്ളവർ പതിറ്റാണ്ടുകളായി എന്റെ ‘കഥ’ പറയുകയായിരുന്നു, ഇനി എന്റെ ഊഴമാണ്” എന്ന് കഴിഞ്ഞ ദിവസം താങ്കൾ X (ട്വിറ്റർ)-ൽ കുറിച്ചിരുന്നു. ജീവചരിത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ 75-ഓളം പുസ്തകങ്ങൾ താങ്കളുടെ കഥ പറയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നാണ് എന്റെ അന്വേഷണം കാണിക്കുന്നത്. മറ്റുള്ളവർ താങ്കളുടെ കഥ പറയാൻ തുനിഞ്ഞതിൽ താങ്കൾക്ക് അരിശമോ ദേഷ്യമോ തോന്നുന്നതിന് പകരം അത് കൗതുകമുണ്ടാക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്ന് പോസ്റ്റ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഞാൻ പറഞ്ഞത് ശരിയാണോ? താങ്കളെക്കുറിച്ച് മറ്റുള്ളവർ എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ താങ്കൾ വായിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

സോണിയാ ഗാന്ധി: ഇത്രയധികം പുസ്തകങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന കാര്യം എനിക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു! എന്നാൽ എന്നെക്കുറിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കാൻ എനിക്ക് ഒരിക്കലും തോന്നീട്ടില്ല. ഞങ്ങളെക്കുറിച്ച് എഴുതപ്പെടുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളും പിന്തുടരുക എന്നത് അസാധ്യമാണെന്ന് പണ്ട് രാജീവും ഞാനും തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ പുസ്തകത്തിൽ ഞാൻ പറയുന്നത് പോലെ, സ്വന്തം കഥ ഞാൻ തന്നെ പറയണമെന്ന് എനിക്ക് തോന്നിയ ഒരു സമയം വന്നു.

എൻ. റാം: തന്റെ കഥ പറയുന്നതിലേക്ക് താങ്കളെ ഒടുവിൽ നയിച്ചത് വർഷങ്ങളായി താങ്കൾക്ക് ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന വിമർശനങ്ങളാണോ, അതോ ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള പ്രേരണയാണോ? ഈ പുസ്തകം പൂർത്തിയാക്കാൻ എത്ര കാലമെടുത്തു?

In a small Greek restaurant in Cambridge my journey of love began. Rajiv and I created a world filled with love, laughter and memories. On 10th November, I share that world with you. https://t.co/zvN5Rqqstf

— Sonia Gandhi (@SoniaGandhi) October 24, 2026

സോണിയാ ഗാന്ധി: വളരെ കാലമായതിനാൽ വ്യക്തമായ കണക്കില്ല, എങ്കിലും ഞാൻ ആദ്യമായി കുറച്ചു കാര്യങ്ങൾ എഴുതിത്തുടങ്ങിയിട്ട് പത്ത് വർഷത്തിലേറെയായി കാണും. ഏകദേശം അഞ്ച് വർഷം മുൻപാണ് ഗൗരവമായി എഴുതിത്തുടങ്ങിയത്. ഇടതടവില്ലാത്ത ഒരു പ്രക്രിയ ആയിരുന്നില്ല അത്. ചിലപ്പോൾ ചിന്തകളും വാക്കുകളും തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകിയെത്തി, ചിലപ്പോൾ ഒന്നും എഴുതാൻ സാധിക്കാതെ നിരാശയോടെ ഇരുന്നിട്ടുമുണ്ട്.

അധികാരത്തിലേക്കല്ല, സ്നേഹത്തിലേക്കുള്ള പ്രയാണം

എൻ. റാം: ‘ബിലോഗിംഗ്’ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിഗത ഓർമ്മക്കുറിപ്പാണ് (Memoir), രാഷ്ട്രീയമാണ് ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലം. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഹൃദയം ഒരു പ്രണയകഥയാണെന്നാണ് ഞാൻ വായിച്ചെടുത്തത്. രാജീവും സോണിയയും തമ്മിൽ തൽക്ഷണം ഉടലെടുത്ത ആഴത്തിലുള്ള പ്രണയം, പിന്നീട് രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും താങ്കളെ എത്തിക്കുകയായിരുന്നു. ഇത് ഒരു കഥയേക്കാൾ വിചിത്രമായി തോന്നുന്നില്ലേ?

സോണിയാ ഗാന്ധി: അതെ! ഇത്രയും കാലം ഇതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ ഒരു കാരണം അതാണ്. എന്നാൽ ഇത് ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേർ തമ്മിലുള്ള പ്രണയകഥ മാത്രമല്ല, രാജീവിന്റെ കുടുംബത്തെയും അവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ രാജ്യത്തെയും ഞാൻ എത്രത്തോളം സ്നേഹിക്കാൻ തുടങ്ങി എന്നതിന്റെയും, പിന്നീട് ഞാനും ഇതിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയതിന്റെയും കഥയാണ്. അവർ ചെയ്ത ത്യാഗങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം ഭീഷണിയിലാവുകയും പാർട്ടി ബലഹീനമാവുകയും ചെയ്തപ്പോൾ ഈ സ്നേഹമാണ് എന്നെ പൊതുജീവിതത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. എനിക്ക് എന്തെങ്കിലും ചെയ്തേ മതിയാകൂ എന്ന് അന്ന് തോന്നി.

എൻ. റാം: ഇറ്റലിയിലെ ഒരു ചെറിയ പട്ടണത്തിൽ വളർന്ന താങ്കൾ ഇന്ത്യയിലെ ആറു പതിറ്റാണ്ടുകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, അന്നത്തെ ആ ചെറുപ്പക്കാരിയായ ഇറ്റാലിയൻ വനിതയുടെ എത്രത്തോളം അംശങ്ങൾ ഇന്നത്തെ താങ്കളിൽ അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്?

സോണിയാ ഗാന്ധി: വളർന്നുവന്നപ്പോൾ ഞാൻ പഠിച്ച മൂല്യങ്ങൾ ഇപ്പോഴും എന്നിലുണ്ട്: കുടുംബത്തോടും കൂട്ടുകാരോടും ഉള്ള കൂറ്, മറ്റുള്ളവരോടുള്ള ആത്മാർത്ഥതയും അനുഭാവവും, ഉത്തരവാദിത്തബോധം എന്നിവ. അറുപത് വർഷം മുൻപ് രാജീവ് കണ്ടുമുട്ടിയ അതേ വ്യക്തി തന്നെയാണ് ആ മൂല്യങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ഞാൻ എന്ന് എനിക്ക് പറയാൻ കഴിയും. പക്ഷെ, അന്ന് ഞാൻ ഇപ്പോഴത്തേതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ചിരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു!

ഇന്ദിരയും രാജീവും നൽകിയ പാഠങ്ങൾ

എൻ. റാം: രാജീവ് ഗാന്ധിയും ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയുമാണ് താങ്കളുടെ ജീവിതത്തിലെയും ഈ കഥയിലെയും പ്രധാന വ്യക്തിത്വങ്ങൾ. തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ അവരുടെ പ്രധാന ഗുണങ്ങളായി എന്താണ് താങ്കൾ കാണുന്നത്?

സോണിയാ ഗാന്ധി: ഒരു ചെറുപ്പക്കാരിയായ വധുവായി ഞാൻ ഇന്ത്യയിൽ എത്തുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. ഇന്ന് ഞാൻ എന്താണോ, എനിക്കറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണോ, അതൊക്കെ ഞാൻ പഠിച്ചത് അവരിൽ നിന്നാണ്. അവരുടെ ധൈര്യം, സഹാനുഭൂതി, മതേതര ജനാധിപത്യ ഇന്ത്യയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത, ഇതിനെല്ലാമുപരി മറ്റന്തിനേക്കാളും വലുതാണ് കടമ എന്ന അവരുടെ ബോധം — ഇതെല്ലാമാണ് പ്രയാസങ്ങളുടെയും സംശയങ്ങളുടെയും സമയത്ത് എനിക്ക് പ്രചോദനമായതും എന്നെ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തിയതും.

എൻ. റാം: അടിയന്തരാവസ്ഥയുമായി സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ പേര് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നും, രാജീവ് കേട്ട പരാതികൾ അമ്മയോട് പറയുമായിരുന്നു എങ്കിലും അതിലൊന്നും അവരുടെ പ്രതികരണം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നും താങ്കൾ എഴുതുന്നുണ്ട്. ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി തന്റെ മൂത്ത മകനെയും മറ്റുള്ളവരെയും കേട്ടിരുന്നെങ്കിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ അതിക്രമങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാമായിരുന്നോ?

സോണിയാ ഗാന്ധി: സഞ്ജയ് മാത്രമല്ല അതിന് കാരണം, പൊതുസമൂഹത്തിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ പര്യായമായി സഞ്ജയ് കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും. മുതിർന്ന നേതാക്കളിൽ ചിലരിൽ നിന്ന് വലിയ സമ്മർദ്ദമുണ്ടായിരുന്നു. വ്യത്യസ്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുള്ള രാജീവിനെപ്പോലുള്ള വളരെ കുറച്ച് ആളുകൾ മാത്രമേ അന്ന് അമ്മയ്ക്ക് ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. പിന്നീട് തന്റെ സ്വന്തം വിവേകത്തിലൂടെ സ്ഥിതിഗതികൾ മനസ്സിലാക്കിയ എന്റെ ഭർതൃമാതാവ് അത് പരിഹരിക്കാനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് ഞാൻ കരുതുന്നത്.

എൻ. റാം: അടിയന്തരാവസ്ഥ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ കറുത്ത അധ്യായമായിരുന്നു. അതിൽ സംഭവിച്ച പല കാര്യങ്ങളെയും താങ്കളും രാജീവും എതിർത്തിരുന്നു എന്ന് പുസ്തകത്തിൽ വ്യക്തമാണ്. അമിത കേന്ദ്രീകൃത ഭരണത്തിന്റേതായ ഒരു കാലഘട്ടത്തേക്കാൾ, ജനാധിപത്യ വിരുദ്ധവും ഏകാധിപത്യപരവുമായ ഒരു അധ്യായമായി അതിനെ കാണുന്നതല്ലേ ശരി?

സോണിയാ ഗാന്ധി: അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് ശേഷമാണ് അവിടെ എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന യഥാർത്ഥ ഗൗരവം ഞാൻ അറിയുന്നത്. അതെ, ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കപ്പെടുകയും ഹേബിയസ് കോർപ്പസ് നിർത്തിവെക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അത് ഭരണഘടനാപരമായാണ് ചെയ്തത്.

എങ്കിലും അക്കാലത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, അക്രമാസക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ, സർക്കാർ ഓഫീസുകൾക്കും പൊതുവാഹനങ്ങൾക്കും തീയിടൽ, ഉദ്യോഗസ്ഥരോടും സായുധ സേനയോടും ഉത്തരവുകൾ അനുസരിക്കരുതെന്ന ആഹ്വാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിസന്ധികളെ നേരിടാൻ ഇന്ദിരാജി നടത്തുന്ന പോരാട്ടമാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്. നടന്ന കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി 1977 മാർચે തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ചത് ഇന്ദിരാജി തന്നെയായിരുന്നു എന്നത് നാം മറക്കരുത്. പിന്നീട് അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ അതിക്രമങ്ങളിൽ അവർ പരസ്യമായി ഖേദം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ക്ഷമാപണം നടത്തുകയും ചെയ്തത് താങ്കൾക്കും അറിയാമല്ലോ.

രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളും വെല്ലുവിളികളും

എൻ. റാം: ആർ.എസ്.എസ്, ബി.ജെ.പി, സംഘപരിവാർ എന്നിവർ ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിനും ജനാധിപത്യം, മതേതരം തുടങ്ങിയ ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങൾക്കും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ച് താങ്കൾ എഴുതുന്നുണ്ട്. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി ആർ.എസ്.എസ് നയിക്കുന്ന ഹിന്ദുത്വ ശക്തികളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായും സ്ഥിരതയോടെയും വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നുണ്ടോ?

സോണിയാ ഗാന്ധി: തീർച്ചയായും! മതേതരത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ നമ്മൾ ഇത്രയധികം കർശന നിലപാട് എടുക്കേണ്ടതില്ലെന്ന് കരുതിയ ചിലർ പാർട്ടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നത് ഞാൻ സമ്മതിക്കുന്നു. എന്നാൽ അത് പാർട്ടിയുടെ നിലപാടല്ല. ഭയമില്ലാതെ സ്വന്തം മതവും വിശ്വാസവും ആചരിക്കാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശത്തിനൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നതിൽ ഞങ്ങളുടെ നയങ്ങളിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഞങ്ങൾ എന്നും ഉറച്ചുനിന്നിട്ടുണ്ട്.

എൻ. റാം: പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയെക്കുറിച്ച്, താങ്കളും അദ്ദേഹവും വ്യത്യസ്ത ആശയപരമായ ലോകങ്ങളിൽ നിന്നാണ് വരുന്നതെന്നും ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് വേറെതന്നെ കാഴ്ചപ്പാടുകളാണ് ഉള്ളതെന്നും താങ്കൾ എഴുതുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചയെക്കുറിച്ചും താങ്കൾ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്ന് കോൺഗ്രസ് എന്ത് രാഷ്ട്രീയ പാഠമാണ് ഉൾക്കൊള്ളേണ്ടത്?

സോണിയാ ഗാന്ധി: അദ്ദേഹം വളരെ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ആശയപരമായ ലോകത്ത് നിന്നാണ് വരുന്നത് എന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആളുകൾ വിജയിക്കുന്നതിന് നിരവധി വഴികളുണ്ട് — കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിനെയും കോൺഗ്രസ് പ്രസിഡന്റ് മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെയെയും ഉദാഹരണമായി എടുക്കാം. ആർ.എസ്.എസിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് വലിയ പാഠങ്ങളൊന്നും പഠിക്കാനുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.

വിദേശീയത വിവാദവും രാജി തീരുമാനവും

എൻ. റാം: കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളായ ശരദ് പവാർ, പി.എ. സാങ്മ, താരീഖ് അൻവർ എന്നിവർ താങ്കളുടെ വിദേശീയതയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യമുയർത്തുകയും ഇന്ത്യയിൽ ഉയർന്ന പദവികൾ വഹിക്കാൻ താങ്കൾക്ക് കഴിയില്ലെന്ന് വാദിക്കുകയും ചെയ്തതിൽ താങ്കൾക്കുണ്ടായ വേദന താങ്കൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. “എന്റെ കണ്ണുകളിൽ കണ്ണീർ നിറയുന്നത് ഞാൻ അറിഞ്ഞു, ഞാൻ യോഗത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിപ്പോയി. പദവിയും അധികാരവും പിടിച്ചെടുക്കാൻ വേണ്ടിയല്ല ഞാൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചത്…” എന്ന താങ്കളുടെ വാക്കുകൾ ഈ സന്ദർഭത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

സോണിയാ ഗാന്ധി: അതെ, അന്നത്തെ ആ സംഭവം എന്നെ അങ്ങേയറ്റം വേദനിപ്പിച്ചു. ഞാൻ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷ പദവി ഏറ്റെടുത്തത് വ്യക്തിപരമായ അഭിലാഷങ്ങൾ കൊണ്ടോ അധികാരത്തോടുള്ള കൊതി കൊണ്ടോ ആയിരുന്നില്ല. പാർട്ടി നേരിട്ട കടുത്ത പ്രതിസന്ധ ഘട്ടത്തിൽ സഹായിക്കുക എന്നതായിരുന്നു എന്റെ ഒരേയൊരു ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ, എന്റെ സ്വന്തം സഹപ്രവർത്തകർ തന്നെ എന്റെ പശ്ചാത്തലത്തെയും വിശ്വസ്തതയെയും ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ അത് എന്നെ തകർത്തു കളഞ്ഞു. എന്നാൽ അതിനുശേഷം രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകരിൽ നിന്നും പിന്തുണച്ച ആളുകളിൽ നിന്നും ലഭിച്ച സ്നേഹവും പിന്തുണയുമാണ് എന്നെ വീണ്ടും ചുമതലയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നത്.

എൻ. റാം: 2004-ൽ ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യു.പി.എ വിജയിച്ചതിന് ശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി പദം വേണ്ടെന്ന് വെക്കാനുള്ള താങ്കളുടെ ചരിത്രപരമായ തീരുമാനം വലിയ ചർച്ചയായിരുന്നു. ഈ തീരുമാനത്തിലേക്ക് താങ്കളെ നയിച്ച പ്രധാന കാര്യം എന്തായിരുന്നു?

സോണിയാ ഗാന്ധി: എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ആ തീരുമാനം തികച്ചും വ്യക്തിപരവും എന്റെ ഉള്ളിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള ഉറച്ച ബോധ്യത്തിൽ നിന്ന് വന്നതുമായിരുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രിയാകുക എന്നത് എന്റെ ലക്ഷ്യമോ സ്വപ്നമോ ആയിരുന്നില്ല. പാർട്ടിയെ വിജയിപ്പിക്കുകയും രാജ്യത്തിന് സുസ്ഥിരമായ ഒരു ഭരണം ഉറപ്പാക്കുകയുമായിരുന്നു എന്റെ ദൗത്യം. ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിനെപ്പോലെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിലും ഭരണരംഗത്തും കഴിവും അനുഭവപരിചയവുമുള്ള ഒരു വ്യക്തി രാജ്യത്തെ നയിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉചിതമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പായിരുന്നു. ആ തീരുമാനത്തിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ഖേദം തോന്നിയിട്ടില്ല.

ഭാവി രാഷ്ട്രീയവും പുസ്തക പ്രകാശനവും

എൻ. റാം: നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ബി.ജെ.പി ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ എന്തൊക്കെയാണ്? കോൺഗ്രസിന്റെയും സഖ്യകക്ഷികളുടെയും ഭാവി സാധ്യതകളെ താങ്കൾ എങ്ങനെ കാണുന്നു?

സോണിയാ ഗാന്ധി: ഇന്ന് ബി.ജെ.പി-ആർ.എസ്.എസ് ഭരണത്തിന് കീഴിൽ നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയ്ക്കും, ജനാധിപത്യത്തിനും, ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങളാണ് സംഭവിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളായ മതേതരത്വം, അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യം, വ്യവസ്ഥാപിത സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വയംഭരണാധികാരം എന്നിവ നിരന്തരം ആക്രമിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഇത്തരം വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാൻ കോൺഗ്രസും മറ്റ് പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളും ഒരുമിച്ച് നിൽക്കേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ജനാധിപത്യത്തെയും ഭരണഘടനയെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഈ പോരാട്ടത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം നിൽക്കുമെന്നാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.

എൻ. റാം: പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രകാശനത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രസാധകരെ മാറ്റേണ്ടി വന്നതിനെക്കുറിച്ചും, പതിറ്റാണ്ടുകളോളം മറ്റുള്ളവർ എഴുതിയ താങ്കളുടെ കഥ ഇപ്പോൾ സ്വന്തം വാക്കുകളിലൂടെ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും എന്താണ് പറയാനുള്ളത്?

സോണിയാ ഗാന്ധി: വർഷങ്ങളായി മറ്റുള്ളവരാണ് എന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും തീരുമാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നത്. അതിൽ പലതും സത്യത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയായിരുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ ജീവിതവും എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകളും ചരിത്രത്തിന് മുന്നിൽ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ തന്നെ രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടത് ആവശ്യമാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി. പ്രസാധകരിൽ ചില മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടി വന്നുവെങ്കിലും, ഒടുവിൽ എന്റെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നതിൽ എനിക്ക് സന്തോഷമുണ്ട്.