കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ സുദീർഘമായ കാത്തിരിപ്പുകൾക്കൊടുവിൽ, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ അടുത്ത മുഖ്യമന്ത്രിയായി വി.ഡി. സതീശൻ ഈ മാസം 18ന് ചുമതലയേൽക്കും. എല്ലാ പാർട്ടികളിലുമുള്ള, ഉന്നത പദവികൾ മോഹിക്കുന്ന ഏതൊരു രാഷ്ട്രീയക്കാരനും വലിയൊരു പാഠമാണ് സതീശന്റെ ഈ വളർച്ച. നിരന്തരമായ ജനസമ്പർക്കത്തിലൂടെയും പൊതുവിശ്വാസ്യതയിലൂടെയും അണികൾക്കും ജനങ്ങൾക്കുമിടയിൽ നേടിയെടുത്ത ജൈവികമായ സ്വീകാര്യതയിലൂടെ കൈവരിച്ച രാഷ്ട്രീയ മൂലധനവുമായാണ് സതീശൻ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഹൈക്കമാൻഡിന് സ്വന്തം താല്പര്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം, വ്യവസ്ഥിതിക്കുള്ളിലെ സമവാക്യങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് അനുകൂലമാണെന്ന് തോന്നിച്ചിട്ടുമുണ്ടാകാം; എങ്കിലും ഒടുവിൽ വിജയം കണ്ടത് സതീശനായിരുന്നു.
ഹൈക്കമാന്റിന്റെ കീഴടങ്ങൽ
അഞ്ചുവർഷക്കാലം താഴെത്തട്ടിൽ സതീശൻ നടത്തിയ കഠിനാധ്വാനം, കേരളത്തിന്റെ പൾസ് കൃത്യമായി അറിയാവുന്നവർ അറിയിച്ച പൊതുജനവികാരത്തിന്റെ ഭാരമായി മാറിയപ്പോൾ അതിനുമുന്നിൽ ഹൈക്കമാൻഡിന് പോലും കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത് സതീശന്റെ മാത്രം വിജയമല്ല; മറിച്ച് കെ.സി. വേണുഗോപാലിന്റെ പരാജയവും അതിലുപരി രാഹുൽ ഗാന്ധിക്ക് ഏറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയുമാണ്. കോൺഗ്രസ് സംഘടനാ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായ വേണുഗോപാൽ ഒരു സാധാരണ മത്സരാർത്ഥിയായിരുന്നില്ല. ഇന്നത്തെ കോൺഗ്രസിലെ ഏറ്റവും ശക്തരായ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം കേരളത്തിൽ രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ചോയ്സ് കൂടിയായിരുന്നു. പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കോൺഗ്രസ് എം.എൽ.എമാരിൽ ഭൂരിഭാഗവും (63-ൽ 47 പേർ) അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ഇത്രയധികം ഭരണഘടനാപരമായ സ്വാധീനവും രാഹുലിന്റെ പിന്തുണയും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഫിനിഷിംഗ് ലൈൻ കടക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ലടത്താണ് സതീശന്റെ തിളക്കം കൂടുന്നത്.
മധ്യപ്രദേശിൽ കമൽനാഥ് മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ ദിഗ്വിജയ് സിംഗിന്റെ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു; രാജസ്ഥാനിൽ അശോക് ഗെലോട്ട് മുന്നിലെത്തിയപ്പോൾ അഹമ്മദ് പട്ടേലിന്റെ ഇടപെടൽ നിർണായകമായി; ഛത്തീസ്ഗഢിൽ രണ്ടര വർഷത്തെ അധികാരം പങ്കിടൽ കരാറിന് ഭൂപേഷ് ബാഗേൽ വഴങ്ങിയില്ല; കർണാടകയിലാകട്ടെ, നേതൃമാറ്റത്തിനായുള്ള ആവർത്തിച്ചുള്ള സമ്മർദ്ദങ്ങളെ സിദ്ധരാമയ്യ ഇപ്പോഴും പ്രതിരോധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് കേരളം വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നത്. ഇവിടെ ഹൈക്കമാന്റിനെ വെല്ലുവിളിച്ചത് ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവല്ല, മറിച്ച് രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ സ്വന്തം ആളായ — പാർട്ടിയിലെ ഏറ്റവും ശക്തനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന — വേണുഗോപാലിന് തന്നെയാണ് താൻ ആഗ്രഹിച്ച പദവി നേടാനാകാതെ പോയത്. പല കോൺഗ്രസുകാരും ഇപ്പോൾ ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം ലളിതമാണ്: രാഹുൽ ഗാന്ധിയും കെ.സി. വേണുഗോപാലും ഒരുമിച്ച് നിന്നിട്ടും കേരളത്തിൽ വിചാരിച്ചത് നടപ്പാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ, ഇനി ആരാണ് അവരുടെ അതൃപ്തിയെ ഭയപ്പെടുക?
എം.എൽ.എമാരുടെ പിന്തുണയും അവകാശവാദവും
യു.ഡി.എഫിന്റെ ഉജ്ജ്വല വിജയത്തിന് ശേഷം (140 അംഗ നിയമസഭയിൽ 102 സീറ്റുകൾ, കോൺഗ്രസിന് മാത്രം 63 സീറ്റുകൾ) പാർട്ടി വളരെ വേഗത്തിൽ സർക്കാർ രൂപീകരിക്കേണ്ടതായിരുന്നു. എന്നാൽ, നേതൃത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയാതെ 11 ദിവസമാണ് കോൺഗ്രസ് കളഞ്ഞുകുളിച്ചത്. ഒരുമിച്ചു നിൽക്കേണ്ടിയിരുന്ന ഒരു നിമിഷം പാർട്ടിയിലെ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളുടെ പ്രദർശനവേദിയായി മാറിയ ഈ കാലതാമസം ഇരു അവകാശവാദികൾ തമ്മിലുള്ള ഭിന്നിപ്പ് കൂടുതൽ വെളിവാക്കി. വേണുഗോപാലിന് സംഘടനാ സ്വാധീനവും ദൽഹി ബന്ധങ്ങളും തനിക്ക് അനുകൂലമായ എം.എൽ.എമാരുടെ എണ്ണവും ഉണ്ടായപ്പോൾ, സതീശന് തുണയായത് ജനവിധിയിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ അവകാശമായിരുന്നു. പ്രതിപക്ഷ നേതാവെന്ന നിലയിൽ അഞ്ച് വർഷം പിണറായി വിജയൻ സർക്കാരിനെതിരെ പോരാടിയതും, എൽ.ഡി.എഫ് വിരുദ്ധ വികാരം മൂർച്ച കൂട്ടിയതും, കേരളത്തിൽ കോൺഗ്രസിന്റെ തിരിച്ചുവരവിന് നായകത്വം നൽകിയതും അദ്ദേഹമായിരുന്നു. മുന്നണിയിലെ ഘടകകക്ഷികളും അണികളും യു.ഡി.എഫിന്റെ വിജയത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലമായാണ് കണ്ടത്.
മുസ്ലിം ലീഗിന്റെ പിന്തുണ
യു.ഡി.എഫിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സഖ്യകക്ഷിയായ ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ് സതീശനെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും അണികൾ അദ്ദേഹത്തിനായി തെരുവിലിറങ്ങുകയും ചെയ്തതോടെ എം.എൽ.എമാർക്ക് തങ്ങളുടെ മണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്ന് വലിയ സമ്മർദ്ദം നേരിടേണ്ടി വന്നു. വേണുഗോപാലിനെ അടിച്ചേൽപ്പിക്കരുതെന്ന് രാഹുലിനും പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിക്കും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിക്കൊണ്ട് വയനാടിലും കോഴിക്കോട്ടും പോസ്റ്ററുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതോടെ, ഈ മത്സരം ഒരു ആഭ്യന്തര നേതൃത്വ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് എന്നതിനപ്പുറം, കേരളത്തിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കാൻ കോൺഗ്രസ് ഹൈക്കമാൻഡ് തയ്യാറാണോ എന്നതിന്റെ പരസ്യമായ പരീക്ഷണമായി മാറി. സതീശനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലൂടെ കോൺഗ്രസ് ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യം അംഗീകരിക്കുകയായിരുന്നു; തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു മുഖ്യമന്ത്രിയെ നിശ്ചയിക്കാനാകില്ല എന്ന സത്യം. എം.എൽ.എമാരും ഡൽഹി സമവാക്യങ്ങളും പ്രധാനമാണ്, എന്നാൽ ജനവിധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥത്തിനാണ് അതിനേക്കാൾ പ്രാധാന്യം. കേരളത്തിൽ ആ അർത്ഥം വിരൽ ചൂണ്ടിയത് സതീശനിലേക്കായിരുന്നു.
മാറി മറിയുന്ന ഗാന്ധി കുടുംബത്തിലെ അസന്തുലിതാവസ്ഥ
കേരളത്തിലെ ഈ തീരുമാനം ഗാന്ധി കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ അധികാര സന്തുലിതാവസ്ഥയെയും മാറ്റിമറിച്ചതായി കാണാം. ഈ മത്സരത്തിന്റെ വശങ്ങൾ വ്യക്തമായിരുന്നു; രാഹുൽ ഗാന്ധി വേണുഗോപാലിനെ പിന്തുണച്ചപ്പോൾ, പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി സതീശന് അനുകൂലമായിരുന്നു. എന്നാൽ സോണിയ ഗാന്ധി തന്റെ സീനിയോറിറ്റിയും അനുഭവസമ്പത്തും മുൻനിർത്തി രമേശ് ചെന്നിത്തലയ്ക്കാണ് സാധ്യത കൽപ്പിച്ചത്. ഈ ത്രികോണ അധികാര മത്സരത്തിൽ പ്രിയങ്കയുടെ നിലപാടാണ് ഒടുവിൽ വിജയിച്ചത്. ഇത് പ്രധാനമാകുന്നത് അവർ പിന്തുണച്ചയാൾ ജയിച്ചു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രമല്ല, കേരളം ഇപ്പോൾ പ്രിയങ്കയുടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. രാഹുൽ ഗാന്ധി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് 2024-ലെ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വയനാട്ടിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ലോക്സഭാ എം.പിയാണ് പ്രിയങ്ക. അതിനാൽ, പരമ്പരാഗത ഗാന്ധി കുടുംബ കോട്ടകൾക്ക് പുറത്ത് മറ്റൊരു സംസ്ഥാനത്തും ഇല്ലാത്ത തരത്തിലുള്ള ഒരു നേരിട്ടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം പ്രിയങ്കയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ കേരളത്തിലുണ്ട്. സതീശൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായതോടെ കോൺഗ്രസിൽ രാഹുൽ ഗാന്ധിയേക്കാൾ കൂടുതൽ അധികാരം പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിക്കായി എന്ന വിലയിരുത്തൽ ശക്തമാണ്. വയനാട്ടിലെ വിജയം പ്രിയങ്കക്ക് പാർലമെന്ററി അംഗീകാരം നൽകിയെങ്കിൽ, കേരളത്തിലെ ഈ തീരുമാനം അവർക്ക് പാർട്ടിയിലെ ആഭ്യന്തര വിജയവും സമ്മാനിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ജനവികാരം രാഹുലിനേക്കാൾ നന്നായി മനസ്സിലാക്കുന്നത് പ്രിയങ്കയാണെന്ന് കോൺഗ്രസ് നേതാക്കൾ കരുതിത്തുടങ്ങിയാൽ, പാർട്ടിയിലെ അവരുടെ സ്വാധീനം ഇനിയും വർദ്ധിക്കും.
വേണുഗോപാലിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം
ഏറ്റവും അടുത്ത അനിശ്ചിതത്വം കെ.സി. വേണുഗോപാലിനെക്കുറിച്ചാണ്. അദ്ദേഹം എ.ഐ.സി.സി സംഘടനാ ചുമതലയുള്ള ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി തുടരുമോ, അതോ കേരളത്തിലെ ഈ പരാജയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പതനത്തിന്റെ തുടക്കമായി കാണുമോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം. ഹൈക്കമാൻഡ് തീരുമാനം പരസ്യമായി അംഗീകരിച്ച വേണുഗോപാൽ, സതീശനെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും അഭിനന്ദിക്കുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയമായി ഈ തിരിച്ചടി കനത്തതാണ്. ഒരു സംസ്ഥാനത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി പദവി മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ടത്; രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ പിന്തുണയും സംഘടനാ പദവിയും എം.എൽ.എമാരുടെ എണ്ണവും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന് അത് നേടാനായില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.
ഖാർഗെക്ക് പകരമാകുമോ
കോൺഗ്രസ് വൃത്തങ്ങളിൽ മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി ഉയരുന്നുണ്ട്: വേണുഗോപാൽ ഇനി മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെയ്ക്ക് പകരം കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനാകാൻ ശ്രമിക്കുമോ? എന്നാൽ നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ കേരളത്തിലെ തിരിച്ചടിക്ക് ശേഷം അത് കൂടുതൽ പ്രയാസകരമാണ്. ഖാർഗെ കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷനായി തുടരുന്നിടത്തോളം അവിടെ ഔദ്യോഗികമായി ഒഴിവുകളൊന്നുമില്ല. രാഹുലിന്റെ പിന്തുണയുണ്ടെങ്കിൽ വേണുഗോപാലിന് ഡൽഹിയിൽ സ്വാധീനം നിലനിർത്താനായേക്കും, എന്നാൽ സ്വന്തം സംസ്ഥാനത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയാകാൻ കഴിയാത്ത ഒരാൾ പാർട്ടി അധ്യക്ഷ സ്ഥാനത്തേക്ക് അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നത് അത്ര എളുപ്പമാകില്ല. അതേസമയം, വേണുഗോപാൽ സംഘടന ചുമതലയുള്ള ജനറൽ സെക്രട്ടറിയുടെ പദവിയിൽ തുടരുന്നത് ആ കസേര സ്വപ്നം കണ്ടിരുന്ന അജയ് മാക്കൻ, അശോക് ഗെലോട്ട്, മുകുൾ വാസ്നിക് തുടങ്ങിയ നേതാക്കളുടെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് മങ്ങലേൽപ്പിക്കും. വേണുഗോപാൽ തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് മാറിയിരുന്നെങ്കിൽ ആ സുപ്രധാന പദവി ഒഴിഞ്ഞുകിട്ടുമായിരുന്നു. സതീശന്റെ വിജയം ആ പിൻഗാമി ചോദ്യത്തെ അനിശ്ചിതത്വത്തിലാക്കുകയും, വേണുഗോപാലിനെ സ്വന്തം സംഘടനയ്ക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ദുർബലനാക്കുകയും ചെയ്തു.
ഖാർഗെക്കും സന്തോഷം
കേരളത്തിലെ ഫലം മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെയ്ക്ക് പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം സന്തോഷം നൽകുന്നതാകാം. ഔദ്യോഗികമായി, നിരീക്ഷകരുടെ റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഖാർഗെയും രാഹുൽ ഗാന്ധിയും ചേർന്നു നടത്തിയ ചർച്ചകൾക്കൊടുവിലാണ് തീരുമാനമുണ്ടായത്. എന്നാൽ പാർട്ടിയിലെ ഒരു വിഭാഗം കരുതുന്നത്, രാഹുലുമായിട്ടുള്ള അടുപ്പം കാരണം വേണുഗോപാൽ തന്റെ പദവിക്ക് അപ്പുറമുള്ള സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു എന്നാണ്. ചിലപ്പോഴൊക്കെ അത് പാർട്ടി അധ്യക്ഷൻ എന്ന നിലയിൽ ഖാർഗെയുടെ അധികാരത്തെപ്പോലും മറികടക്കുന്നതായിരുന്നു എന്നും വിമർശകർ ആരോപിക്കുന്നു. ഈ ആരോപണം പൂർണ്ണമായും ശരിയാണെങ്കിലും അല്ലെങ്കിലും, സതീശന്റെ ഈ വളർച്ച അധികാരത്തിന്റെ ഒരു പുനഃക്രമീകരണമായി പലരും വിലയിരുത്തും. കേരളത്തിൽ ഖാർഗെ തോറ്റിട്ടില്ല, രാഹുലാണ് തോറ്റത്. പ്രിയങ്ക നേട്ടമുണ്ടാക്കി, വേണുഗോപാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു, സതീശൻ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായി; കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കഥയ്ക്ക് പിന്നിലെ യഥാർത്ഥ കോൺഗ്രസ് കഥ ഇതാണ്.
കേരളത്തിന് പുറത്തേക്കുള്ള രാഷ്ട്രീയ മാതൃക
സതീശന്റെ ഈ വളർച്ച കേരളത്തിന് പുറത്തും ഒരു രാഷ്ട്രീയ മാതൃകയായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടും എന്ന കാര്യം ഉറപ്പാണ്. ജനപിന്തുണയും സഖ്യകക്ഷികളുടെ വിശ്വാസ്യതയും താഴെത്തട്ടിലുള്ള സ്വാധീനവുമുണ്ടെങ്കിൽ ഹൈക്കമാൻഡിന്റെ താല്പര്യങ്ങളെപ്പോലും ഒരു നേതാവിന് അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ‘സതീശൻ മോഡൽ’ തെളിയിക്കുന്നു. നിരന്തരമായ സമ്മർദ്ദത്തിലൂടെ ഡൽഹിയിലെ തീരുമാനങ്ങളെപ്പോലും മാറ്റാൻ പ്രാദേശിക നേതാക്കൾക്കും സഖ്യകക്ഷികൾക്കും കഴിയുമെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാഹുൽ ഗാന്ധിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഭാവിയിലെ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണമായും തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ മാത്രമായിരിക്കില്ല എന്നും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പാർട്ടിയെ കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരമാക്കിയേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ അച്ചടക്കമില്ലാത്തതാക്കിയേക്കാം. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ, കൃത്രിമമായി ഉണ്ടാക്കുന്ന നമ്പറുകൾക്ക് ഡൽഹിയിലെ ഇടനാഴികളെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും, എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ അംഗീകാരം മാത്രമാണ് ഒടുവിൽ ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിക്കുന്നത്. ജനങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുക; ജനഹൃദയങ്ങൾ കീഴടക്കുന്ന നേതാവിനെത്തേടി ജനവിധിയും തനിയെ എത്തും.